مقدمه
عرشهی کشتی را میتوان یکی از خشنترین محیطهای کاری برای تجهیزات مکانیکی دانست؛ جایی که رطوبت دائمی، آب شور، آلودگی، بارهای متغیر و شوکهای ناگهانی همزمان بر یاتاقانها و سیستمهای حرکتی فشار وارد میکنند. در چنین شرایطی، روانکاری دیگر یک اقدام سادهی نگهداری نیست، بلکه بخشی از استراتژی حفظ قابلیت اطمینان تجهیزات محسوب میشود. وینچها، جرثقیلهای دریایی، کاپستانها و سیستمهای موورینگ، همگی با سرعتهای پایین اما بارهای بسیار بالا کار میکنند؛ شرایطی که اگر گریس مناسبی برای آن انتخاب نشود، خیلی سریع به سایش شدید، افزایش دما و حتی قفلشدن یاتاقان منجر میشود. تجربه نشان داده است که بسیاری از خرابیهای پرهزینهی عرشه، نه بهدلیل طراحی ضعیف تجهیزات، بلکه بهخاطر انتخاب نادرست گریس یا درک ناقص از شرایط کاری واقعی رخ میدهد.
یاتاقانهای عرشهی کشتی معمولاً تحت ترکیبی از **slow speed / high load** و **shock load** کار میکنند؛ ترکیبی که برای بسیاری از گریسهای عمومی صنعتی اصلاً ایدهآل نیست. حرکت آهستهی درام وینچ هنگام کشش زنجیر یا کابل، باعث میشود روانکاری هیدرودینامیک شکل نگیرد و تماسها در ناحیهی مرزی اتفاق بیفتد. از طرف دیگر، ضربههای ناگهانی ناشی از تغییر کشش، موج یا توقف و راهاندازیهای مکرر، فشارهای لحظهای بسیار بالایی به یاتاقان وارد میکند. در چنین شرایطی، گریس باید بتواند ساختار خود را حفظ کند و از سطح فلز جدا نشود. گریسی که برای دور بالا طراحی شده، در این کاربردها یا کنار زده میشود یا فیلم محافظ آن میشکند؛ نتیجه هم چیزی جز سایش سریع و خرابی زودهنگام نخواهد بود.
🚢🛢️
بخش قابلتوجهی از تجهیزات عرشه، بهویژه open gearها و یاتاقانهای باز، بهطور مستقیم در معرض محیط دریایی قرار دارند. این قطعات نهتنها با بار مکانیکی بالا درگیرند، بلکه دائماً با آب شور، گردوغبار و آلودگی تماس دارند. قبل از انتخاب گریس برای این نقاط، باید در نظر داشت که وظیفهی گریس فقط کاهش اصطکاک نیست، بلکه ایجاد یک لایهی محافظ پایدار در برابر محیط هم هست. برای چنین کاربردهایی، گریس مناسب معمولاً باید ویژگیهای زیر را داشته باشد:
این ویژگیها باعث میشود گریس بتواند در بازههای زمانی طولانیتر از تجهیزات محافظت کند، حتی زمانی که شرایط کاری بههیچوجه ایدهآل نیستند.
🛢️
وینچها و جرثقیلهای دریایی بهندرت تحت بار یکنواخت کار میکنند. شروع حرکت، توقف ناگهانی یا تغییر کشش کابل، همگی باعث ایجاد شوکهای مکانیکی میشوند که در کسری از ثانیه به یاتاقان منتقل میشوند. در این لحظات، اگر گریس فاقد افزودنیهای مناسب **EP (Extreme Pressure)** و **AW (Anti-Wear)** باشد، فیلم روانکار از بین میرود و تماس فلز با فلز رخ میدهد. این تماسها شاید در کوتاهمدت قابلمشاهده نباشند، اما بهمرور باعث ایجاد پیتینگ، خستگی سطح و افزایش لقی یاتاقان میشوند. گریس دریایی مناسب، با استفاده از این افزودنیها، یک لایهی محافظ شیمیایی ایجاد میکند که حتی در لحظهی شوک، مانع آسیب جدی به سطوح میشود. همین ویژگی، تفاوت بین عملکرد پایدار و خرابی زودرس را رقم میزند.
گریس مناسب یاتاقانهای عرشه کشتی؛ یکی از اشتباهات رایج در روانکاری تجهیزات عرشه، بیتوجهی به تأثیر سرعت پایین بر عملکرد گریس است. در سرعتهای کم، روانکاری هیدرودینامیک تقریباً وجود ندارد و همهچیز به کیفیت گریس در ناحیهی مرزی وابسته میشود. در این حالت، نوع صابون، گرید NLGI و ویسکوزیتهی روغن پایه اهمیت حیاتی پیدا میکند. گریسی که روغن پایهی بیشازحد سبک دارد، نمیتواند بار را تحمل کند و خیلی زود کنار میرود. از طرف دیگر، گریسی که بیشازحد سفت است، ممکن است بهخوبی به ناحیه تماس نرسد. انتخاب درست، گریسی است که بتواند حتی در حرکتهای بسیار آهسته، یک فیلم پایدار ایجاد کند و فشار بالا را بدون تخریب ساختار تحمل نماید.
🚢🛢️
آب شور فقط گریس را نمیشوید؛ بلکه فرآیند خوردگی را هم بهشدت تسریع میکند. به همین دلیل، مقاومت گریس دریایی در برابر آب باید هم از نظر فیزیکی و هم از نظر شیمیایی بررسی شود. یک گریس مناسب عرشه باید در تماس با آب، ساختار خود را حفظ کند، امولسیون ناپایدار نسازد و همزمان خاصیت ضدخوردگی مؤثری روی سطوح فلزی ایجاد کند. ویژگیهایی مثل water washout پایین، محافظت از فولاد و آلیاژها و پایداری در محیط نمکی، باعث میشود یاتاقانها در بازههای سرویس طولانیتر سالم بمانند. این موضوع بهویژه در تجهیزاتی که دسترسی به آنها دشوار است، نقش مهمی در کاهش هزینههای نگهداری و توقفهای ناخواسته ایفا میکند.
عرشه کشتی همیشه خیس است؛ یا از پاشش موج، یا باران، یا شستوشوی مداوم. به همین دلیل، مقاومت گریس در برابر آب شور فقط یک مزیت نیست، بلکه یک ضرورت است. قبل از لیستکردن ویژگیهای کلیدی، باید توجه داشت که آب شور علاوه بر شستشوی گریس، فرآیند خوردگی را هم تسریع میکند. یک گریس دریایی مناسب باید:
این ترکیب ویژگیهاست که باعث میشود یاتاقان در بازههای سرویس طولانیتر سالم بماند.
در نگاه اول ممکن است استفاده از گریسهای عمومی صنعتی برای تجهیزات عرشه، انتخابی اقتصادی بهنظر برسد؛ اما تجربهی عملی چیز دیگری میگوید. گریسهای صنعتی معمولی معمولاً برای محیطهای بسته، دورهای بالاتر و آلودگی کمتر طراحی شدهاند. وقتی این گریسها در عرشهی کشتی استفاده میشوند، خیلی زود دچار شستشو، افت چسبندگی و کاهش توان تحمل بار میشوند. گریس دریایی واقعی، با چسبندگی بالاتر، افزودنیهای ضدآب و ضدخوردگی قویتر و پایداری مکانیکی بیشتر طراحی شده است. همین تفاوتها باعث میشود هزینهی اولیهی بالاتر، در عمل با کاهش خرابی، افزایش عمر یاتاقان و کاهش دفعات تعمیرات جبران شود.
🛢️
انتخاب درست گریس برای وینچها و جرثقیلهای دریایی، اثراتش را بهصورت زنجیرهای نشان میدهد. کاهش سایش بهمعنای افزایش عمر یاتاقان است؛ افزایش عمر یاتاقان یعنی کاهش نیاز به تعویض قطعه؛ و این یعنی کاهش توقفهای ناخواسته و هزینههای جانبی. در عملیات دریایی، هر ساعت توقف میتواند برنامهی کاری را مختل کند و هزینههای زیادی بههمراه داشته باشد. گریس مناسب، با حفظ دمای کاری پایینتر و کاهش تنشهای سطحی، کمک میکند تجهیزات عرشه با اطمینان بیشتری کار کنند. در این نگاه، گریس دیگر یک مصرفی ساده نیست، بلکه یک ابزار مدیریت هزینه و ریسک محسوب میشود.
حتی بهترین گریس دریایی هم اگر بهدرستی استفاده نشود، نتیجهی مطلوبی نخواهد داشت. مقدار تزریق، فواصل گریسکاری، تمیزکاری قبل از روانکاری و حذف گریس آلودهی قبلی، همگی بخشی از یک استراتژی صحیح هستند. در تجهیزات عرشه که اغلب در معرض آلودگی شدید قرار دارند، بیتوجهی به این جزئیات میتواند عملکرد گریس را بهشدت کاهش دهد. نگاه مهندسی به روانکاری، یعنی درک این موضوع که گریسکاری یک اقدام مکانیکی ساده نیست، بلکه فرآیندی است که باید با شناخت شرایط کاری و برنامهریزی دقیق انجام شود.
در تأمین گریسهای دریایی، آنچه بیش از نام تجاری اهمیت دارد، تطابق واقعی روانکار با شرایط کاری تجهیز است. هر وینچ، جرثقیل یا یاتاقان عرشه، بسته به نوع بار، سرعت عملکرد، میزان تماس با آب شور و برنامهی نگهداری، نیاز روانکاری متفاوتی دارد. نقش یک تأمینکنندهی تخصصی در این میان، صرفاً عرضه محصول نیست، بلکه ترجمهی این شرایط عملیاتی به یک انتخاب فنی درست است. پترو تجهیز روانکاران صدرا با تمرکز بر روانکارهای صنعتی و دریایی، تلاش میکند فرآیند انتخاب گریس را از یک تصمیم خرید ساده، به یک انتخاب مهندسی مبتنی بر کاربرد تبدیل کند. ارائهی اطلاعات فنی قابلاتکا، بررسی شرایط واقعی تجهیزات و دسترسی به گریسهای مناسب برای کاربردهای سنگین دریایی، به تیمهای فنی کمک میکند تا روانکاری را آگاهانهتر انجام دهند و ریسک خرابی و توقفهای ناخواسته را کاهش دهند.
گریس مناسب یاتاقانهای عرشه کشتی؛ یاتاقانها و open gearهای عرشهی کشتی، تحت شرایطی کار میکنند که هر گریسی از عهدهی آن برنمیآید. بارهای ضربهای، سرعتهای پایین، فشارهای بالا و محیط خورندهی دریایی، همگی نیازمند گریسی هستند که بهطور خاص برای این کاربرد طراحی شده باشد. انتخاب گریس مناسب، نهتنها از سایش و خرابی جلوگیری میکند، بلکه نقش مستقیمی در افزایش قابلیت اطمینان تجهیزات و کاهش هزینههای عملیاتی دارد. در نهایت، روانکاری درست در عرشهی کشتی، یعنی پیشگیری هوشمندانه از مشکلاتی که حل آنها در دریا، همیشه پرهزینه و زمانبر است.
در چنین شرایط سخت دریایی، دسترسی به تحلیل کاربردمحور و انتخاب درست گریس، چیزی است که مجموعههایی مانند پترو تجهیز روانکاران صدرا تلاش میکنند آن را بهعنوان بخشی از تصمیمگیری فنی در روانکاری تجهیزات عرشه فراهم کنند.
🚢🛢️
طراحی و توسعه با تیم باریز
